در پی دگرگونی های اجتماعی – فرهنگی در غرب و فرایند مدرن سازی در جهان سوم خانواده به سوی فروریزی ساختارها و ارزش هایش پیش می رود، به طوریکه در کشورهای روبه رشد گروههای خویشاوندی از هم فرو می پاشند و شکل های جدید خانواده با نیازهای جوامعی که دستخوش دگرگونی های پرشتابند به دشواری منطبق می شوند.

آینده خانواده و اوضاع پیچیده آن توجه پژوهش گران و سازمان های بین المللی را به خود جلب کرده و در همین راستا سازمان ملل متحد سال 1994 را سال بین المللی خانواده و همچنین روز 15 مه (25 اردیبهشت ماه) را روز جهانی خانواده اعلام کرده است.یونسکو نیز با ایجاد گردهمایی هایی از سال 1988 باز اندیشی درباره آینده خانواده را در تمام مناطق جهان پی می گیرد.

خانواده گروهی از افراد است که با پیوندهای خونی ، ازدواج یا فرزندخواندگی با یکدیگر ارتباط داشته و یک واحد اقتصادی را تشکیل می دهند و اعضای بزرگسال آن مسئول پرورش کودکان هستند. همه جوامع شناخته شده دارای شکلی از نظام خانوادگی هستند، هرچند که ماهیت روابط خانوادگی بسیار متغیر است.

خانواده یک نظام اجتماعی و طبیعی است که ویژگیهای خاص خود را دارد.این نظام اجتماعی دارای مجموعه ای از قواعد و اصول است و برای اعضای خود نقش های متنوعی را تعیین می کند.

ساختار خانواده چگونگی و کم و کیف خانواده می باشد ، یعنی روابط درون خانواده ، زمینه های ارزشی خانواده ، تعداد افراد درون خانواده و نظایر آنها که مجموعا ساختار خانواده را تشکیل می دهند.

خانواده برخوردار از کارکرد سالم ، سوای بقای خود در قالب یک نظام ، موجب شکوفایی توان بالقوه یکایک اعضای خود می گردد، یعنی به آنها اجازه می دهد با اعتماد و اطمینان خاطر در پی کاوشگری و خودیابی برآیند. علیرغم متفاوت بودن خانواده ها بیشتر آنها ناگزیر هستند خود را تا حدامکان به صورت گروهی کارآمد و یا توانا درآورند.

از آنجا که جامعه شناسان ، توسعه اجتماعی – اقتصادی و فرهنگی را در گرو بهره گیری از استعدادها و تواناییها و میزان کارآیی اعضای خانواده می دانند، به همین خاطر، مسایل پرورشی اطفال درون خانواده ، آماده سازی اطفال از بدو تولد تا دوره بلوغ کامل و بدین گونه توانمند کردن و قادر سازی آنها جهت ورود به جامعه به عهده خانواده گذاشته شده است. یعنی بهبود نسل ، تکامل فیزیکی ، تکامل عقلانی و پرورش استعدادها همگی از جمله وظایف خانواده در عصر حاضر است. از این رو ، خانواده نقش کلیدی در کمک کردن به افراد و اعضای خود دارد به گونه ای که آنها رفتارهای اجتماعی مورد نیاز جامعه را فراگیرند.

تحول خانواده یکی از مهمترین مسایل جهان معاصر است؛با گذشت زمان و در سالهای اخیر در ساختار خانواده به ویژه در جوامع صنعتی تغییراتی به وجود آمده است که ناشی از تغییرات ساختاری به لحاظ اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی در این جوامع است. زنان نیز به عنوان عضوی موثر و کلیدی در خانواده در این جوامع تحت تاثیر موقعیت خانواده ، موقعیت و وضعیت متفاوتی پیدا کرده اند. می توان به تغییراتی چون تاخیر در ازدواج ، افزایش نحوه جدید زندگی که نوعی همزیستی مشترک است،افزایش نرخ نامشروعیت، افزایش نرخ طلاق و افزایش نرخ ازدواج های مجدد اشاره کرد .هر یک از این عوامل به نحوی در تضعیف ساختار و بنیاد خانواده نقش دارند.

زندگی خانوادگی به هیچ روی همواره تصویری از هماهنگی و خوشبختی نیست بلکه دارای رویه تاریک دیگری است که آن را در الگوی تجاوزجنسی و خشونت خانوادگی که اغلب در درون خانواده رخ می دهند، می نوان یافت. سوءاستفاده های جنسی مردان از کودکان و زنان و سایر خشونت ها در خانواده ای صورت می گیرد که باید محیطی امن و آرام و مهیا برای رشد و شکوفایی افراد واعضای آن باشد. در چنین خانواده هایی زنان در موقعیت پستی قراردارند که به راحتی مورد آزار و اذیت و انواع خشونتها قرار می گیرند.

با آنکه امروزه اشکال گوناگونی از روابط اجتماعی و جنسی پدیدار شده و خواهندشد ؛ باید گفت خانواده می تواند همچنان یکی از نهادهای کلیدی و حساس در جامعه باشد و هنوز هم می توان گفت خانواده سالم=جامعه سالم.

منابع:

 جامعه شناسی :آنتونی گیدنز

جامعه شناسی زنان و خانواده:دکتر محمد تقی شیخی

تحولات خانواده: جمشید بهنام ، ترجمه محمدجعفر پوینده

خانواده درمانی:گلدنبرگ و گلدنبرگ ، مترجم برواتی و دیگران